Tłumaczenie kolęd

[magda_tatara]

Zastanawiałam się ostatnio nad tym, jak to jest z tłumaczeniem kolęd. Istnieją takie utwory, jak "Cicha Noc", które podobno zostały przetłumaczone na 300 języków (i dialektów). Co dziwne, wersje w różnych językach nie pokrywają się pod względem znaczenia. (A przynajmniej wersje polska, niemiecka i angielska nie są wiernymi kopiami.)

Kolęda "Cicha Noc" nie rymuje się, więc nie trzeba było zmieniać oryginału w poszukiwaniu rymów. Co więc skłoniło tłumaczy do tego, aby wybierali różne wersje tłumaczeń i tak bardzo odbiegali od wersji pierwotnej?

[magda_tatara]

A oto przetłumaczone przeze mnie dosłownie z języka niemieckiego dwie pierwsze strofy kolędy. Faktycznie brzmi to mało poetycko...

Stille Nacht, Heilige Nacht
Alles schläft, einsam wacht
nur das traute hochheilige Paar,
holder Knabe im lockigen Haar,
Schlaf in Himmlischer Ruh
schlaf in himmlischer Ruh

Cicha Noc, Święta Noc
Wszystko śpi, samotnie czuwa
Tylko miła, święta para
Nadobny chłopczyk o kręconych włosach
Śpi w niebiańskim spokoju
Śpi w niebiańskim spokoju

Stille Nacht, Heilige Nacht,
Gottes Sohn, o wie lacht
Lieb aus deinem göttlichen Mund,
Da uns schägt die rettende Stund,
Christ, in deiner Geburt!
Christ, in deiner Geburt!

Cicha Noc, Święta Noc
Boży Synu, oh jak się śmiejesz
Słodko z Twych boskich ust
Gdyż bije nam zbawienna godzina
Chrystusie, w Twych narodzinach
Chrystusie, w Twych narodzinach

Dlatego też autor słów w języku polskim nawet nie starał się wiernie tłumaczyć oryginału, jakim jest niemieckie "Stille Nacht" i prawdopodobnie ułożył własne słowa.

Dla porównania oto i one:

Cicha noc, święta noc,
Pokój niesie ludziom wszem.
A u żłobka Matka Święta
Czuwa sama uśmiechnięta,
Nad Dzieciątka snem,
Nad Dzieciątka snem.

Cicha noc, święta noc,
Pastuszkowie od swych trzód
Biegną wielce zadziwieni,
Za anielskim głosem pieni,
Gdzie się spełnił cud,
Gdzie się spełnił cud.

[bmar87]

Ja myśle, że jest to ściśle związane z polską kulturą i tradycją i to w niej należałoby szukać odpowiedzi na Twojego pytanie.

[magda_tatara]

Nie mogę się z tym do końca zgodzić, bo patrząc na tłumaczenie niemieckiego oryginału, nie widzimy żadnych odniesień do tradycji i kultury niemieckiej. Podobnie w wersji polskiej - tutaj także nie dostrzegam tego typu odwołań. Widzimy jedynie odniesienia do tradycji i kultury biblijnej, która jest wspólna dla obu narodów - polskiego i niemieckiego.

[magda_tatara]

Załączam również wersję angielską kolędy i jej przekład na język polski. Tutaj również nie zauważam odniesień do tradycji i kultury brytyjskiej.

Silent night! Holy night!
All is calm, all is bright,
Round yon Virgin Mother and Child!
Holy Infant, so tender and mild,
Sleep in heavenly peace!
Sleep in heavenly peace!

Cicha noc, święta noc
Wszystko śpi, wszystko jest jasne
W oddali Dziewica Matka z Dzieciątkiem
Święte Niemowlę tak delikatne i łagodne
Śpi w niebiańskiej ciszy
Śpi w niebiańskiej ciszy

Silent night! Holy night!
Shepherds quake at the sight!
Glories stream from Heaven afar,
Heavenly Hosts sing Alleluia!
Christ, the Saviour, is born!
Christ, the Saviour, is born!

Cicha noc, święta noc!
Pastuszkowie dygoczą na ten widok
Chwała płynie z Nieba w dal
Zastępy Niebieskie wyśpiewują Alleluja!
Chrystus, Zbawiciel się zrodził
Chrystus, Zbawiciel się zrodził

[magda_tatara]

A oto zestawienie wersji angielskiej z niemiecką. W tym przypadku możemy doszukać się podobieństwa:

Silent night, holy night
All is calm, all is bright
Round yon Virgin Mother and Child
Holy Infant so tender and mild
Sleep in heavenly peace
Sleep in heavenly peace

Silent night, holy night!
Shepherds quake at the sight
Glories stream from heaven afar
Heavenly hosts sing Alleluia!
Christ, the Saviour is born
Christ, the Saviour is born

Silent night, holy night
Son of God, love's pure light
Radiant beams from Thy holy face
With the dawn of redeeming grace
Jesus, Lord, at Thy birth
Jesus, Lord, at Thy birth "


Stille Nacht! Heilige Nacht!
Alles schläft, einsam wacht
nur das traute hochheilige Paar.
Holder Knabe im lockigen Haar
Schlaf in himmlischer Ruh,
Schlaf in himmlischer Ruh.

Stille Nacht! Heilige Nacht!
Hirten erst kundgemacht
Durch der Engel Halleluja.
Tönt es laut von Ferne und Nah:
Christ, der Retter ist da!
Christ, der Retter ist da!

Stille Nacht! Heilige Nacht!
Gottes Sohn! O wie lacht
Lieb aus deinem göttlichen Mund,
Da uns schlägt die rettende Stund,
Christ in deiner Geburt!
Christ in deiner Geburt!


I faktycznie podobieństwo istnieje, gdyż wersja angielska to tłumaczenie oryginału niemieckiego. W 1859 John Freeman Young opublikował przekład angielski. I właśnie jego wersja jest najczęściej śpiewana w Wielkiej Brytanii.

Dodatkowo znalazłam informację o genezie naszej "Cichej Nocy". Okazuje się, że słowa wersji w języku polskim ułożył ok. 1930 roku Piotr Maszyński. Oznacza to, że wersja polska nie jest wiernym tłumaczeniem. Autor stworzył swoje własne słowa i dlatego znacznie odbiegają one od oryginału.

Ciekawe, jak to było z innymi kolędami ... Ciężko mi jest w tym momencie wpaść na jakiś inny utwór, który byłby przetłumaczony na chociaż parę języków.

[bisão]

Moim zdaniem polskie "tłumaczenie" jest jedynie adaptacją inspirowaną oryginałem. Doskonale wpisuje się w polską tradycję i myślę, że autor polskich słów nawet nie próbował wiernie tłumaczyć.

[agola]

Kolęda "Cicha Noc" nie rymuje się, więc nie trzeba było zmieniać oryginału w poszukiwaniu rymów. Co więc skłoniło tłumaczy do tego, aby wybierali różne wersje tłumaczeń i tak bardzo odbiegali od wersji pierwotnej?

Moim zdaniem jedynym sensownym uzasadnieniem jest to, że kolęda (jak każdy z resztą utwór muzyczny) ma się po prostu „dobrze śpiewać”. Ten aspekt wyklucza dosłowne tłumaczenie, bo niech ktoś spróbuje np. pod melodię „Cichej nocy” podłożyć Twoje dosłowne tłumaczenie tej kolędy... :D Nie da się! :)

[agola]

A jeśli porównujemy już tłumaczenia „Cichej nocy”, to dodam jeszcze jedną ze zwrotek po hiszpańsku. W tym języku nawet tytuł został zmieniony (oryginał niemiecki „Stille Nacht” czyli właśnie „Cicha noc”) na „Noche de paz” czyli „Noc pokoju”... ;)

Noche de paz, noche de fe,
el portal de Belén
vibra en cánticos llenos de amor,
dulces cánticos al Redentor.
Que esta noche nació
y es más hermoso que el sol.